Een smeltzekering is een beveiliging die de stroom onderbreekt als er te lang te veel stroom doorheen loopt. Binnenin smelt dan een metalen draad of strip. Anders dan een installatieautomaat kun je een doorgebrande smeltzekering niet opnieuw inschakelen: het smeltpatroon moet worden vervangen.
In een meterkast herken je een smeltzekering vaak als een keramisch patroon achter een ronde schroefdop. Zo’n patroon wordt ook wel een stop genoemd.
Hoe werkt een smeltzekering?
Door een smeltzekering loopt een metalen draad of strip. Die wordt warmer als de stroom groter wordt. Duurt een te hoge stroom lang genoeg, dan smelt het metaal en wordt de stroomkring onderbroken.
Hoe snel dat gebeurt, hangt af van de grootte van de stroom en van het type zekering. Bij kortsluiting kan de stroom sterk oplopen en zal de zekering snel reageren. Bij een kleinere overbelasting duurt het doorgaans langer voordat het smeltpatroon de stroom onderbreekt.
Na het smelten kan kort een elektrische boog ontstaan. Dat is een ontlading tussen de uiteinden van het gesmolten metaal. Veel keramische smeltpatronen bevatten daarom zand, dat helpt om die boog te doven.
Wat staat er op een smeltpatroon?
Op een smeltpatroon staan aanduidingen die iets zeggen over de eigenschappen. Deze gegevens zijn ook te vinden op de verpakking. Dit zijn de belangrijkste:
- De stroomsterkte: bijvoorbeeld 16 ampère (A). Dit is de nominale stroom waarvoor het patroon is gemaakt. Het betekent niet dat de zekering bij een kleine overschrijding meteen doorsmelt.
- De spanning: dit geeft aan voor welke spanning het patroon geschikt is. De waarde kan per uitvoering verschillen.
- De gebruiksklasse: bijvoorbeeld gG. Die aanduiding zegt iets over het toepassingsgebied en het uitschakelgedrag. Een gG-smeltzekering kan leidingen beschermen tegen overbelasting en kortsluiting.
- Het formaat: bijvoorbeeld DII of DIII bij Diazed-patronen. Deze formaten hebben verschillende afmetingen.
Alleen het aantal ampère vertelt dus niet alles over een smeltzekering. Ook het formaat en de andere aanduidingen moeten bij de toepassing passen.
Kleur en formaat van een smeltzekering
Bij veel Diazed-smeltpatronen geeft een gekleurd verklikkerplaatje aan wat de nominale stroomsterkte is. Een patroon van 16 A heeft bijvoorbeeld een grijze aanduiding. Ga niet alleen op de kleur af: controleer ook de opdruk, omdat de kleur zichtbaar moet zijn en bij andere systemen anders kan worden gebruikt.
Een Diazed-patroon zit in een houder met een schroefdop. In de houder kan een passchroef zitten. Die helpt voorkomen dat een patroon met een te hoge stroomsterkte wordt geplaatst. Pas de houder of passchroef niet zelf aan om een ander patroon passend te maken.
Snelle en trage smeltpatronen
Smeltzekeringen hebben niet allemaal hetzelfde uitschakelgedrag. Een snel patroon reageert anders op een kortdurende stroompiek dan een traag patroon. Dat verschil kan van belang zijn bij apparaten die bij het inschakelen tijdelijk meer stroom gebruiken.
De woorden snel en traag zijn geen vrijbrief om patronen onderling te wisselen. Een zekering moet passen bij de installatie én de belasting. Een patroon dat een piek langer verdraagt, is niet automatisch geschikt als vervanging voor een ander type.
Keramische zekering of glaszekering?
Het omhulsel van een keramische smeltzekering is ondoorzichtig. Bij een glaszekering kun je de smeltdraad vaak door het glas zien. Glaszekeringen zijn meestal kleiner en komen onder meer in apparaten voor. Keramische patronen zoals Diazed worden ook in meterkasten gebruikt.
Het materiaal alleen bepaalt niet wat een zekering aankan. Ook stroomsterkte, spanning, afmetingen en uitschakelgedrag verschillen. Een glaszekering en een keramisch patroon zijn daarom niet zomaar uitwisselbaar.
Veelgestelde vragen over smeltzekeringen
Waarom zit er zand in een smeltzekering?
Het zand helpt de elektrische boog te doven die kan ontstaan wanneer het metaal in de zekering smelt. Zo kan het patroon de stroom veilig onderbreken.
Kan een smeltzekering meer dan 16 A doorlaten?
Een patroon met 16 A als nominale waarde kan kortstondig een hogere stroom doorlaten. Hoe lang dat kan, hangt af van de grootte van de stroom en de eigenschappen van het patroon.
Is een smeltzekering hetzelfde als een thermische zekering?
Niet helemaal. Een smeltzekering reageert op de warmte die ontstaat door de stroom die erdoor loopt. Een thermische zekering in een apparaat reageert op de temperatuur op de plek waar die is aangebracht.
Een smeltpatroon is bedoeld om de stroom één keer te onderbreken. Is een zekering achter een verzegeld deel van de meterkast defect, verbreek de verzegeling dan niet zelf en neem contact op met de netbeheerder.



