Een wisselschakelaar en een kruisschakelaar lijken op elkaar, maar hebben een andere functie. Een wisselschakelaar gebruik je om één lamp vanuit twee punten te bedienen, bijvoorbeeld onder en boven aan de trap. Een kruisschakelaar voeg je toe wanneer je diezelfde lamp ook nog vanuit een dérde punt wilt schakelen. De twee typen schakelaar vullen elkaar dus aan.
Wat doet een wisselschakelaar?
Een wisselschakelaar heeft drie aansluitklemmen: één gemeenschappelijke en twee wisselcontacten. Door de stand te veranderen, wissel je tussen twee stroomwegen. Zet je twee wisselschakelaars in serie, dan kun je één lamp aan- en uitzetten vanaf twee plekken. Dit heet een hotelschakeling. Praktische voorbeelden zijn een trap (beneden en boven), een lange gang of een grote slaapkamer met een deur aan elke kant.
De bedrading van een hotelschakeling met twee wisselschakelaars bestaat uit drie draden tussen de schakelaars: de gemeenschappelijke lijn en twee wisseldraden. Zolang je maar twee schakelposities hebt, kom je hiermee volledig uit.
Wanneer heb je een kruisschakelaar nodig?
Zodra je een lamp vanuit drie of meer plaatsen wilt bedienen, komt de kruisschakelaar in beeld. Je plaatst dan twee wisselschakelaars aan de uiteinden van de schakeling, en één (of meerdere) kruisschakelaars daartussenin. Wil je schakelen vanuit vier punten, dan gebruik je twee kruisschakelaars tussen de twee wisselschakelaars.
Een kruisschakelaar heeft vier aansluitklemmen in plaats van drie. Intern wisselt hij de verbinding tussen twee paren draden om. Hij heeft geen gemeenschappelijke klem zoals de wisselschakelaar, maar twee ingangen en twee uitgangen. Dat maakt hem functioneel anders, ook al ziet hij er van buiten soms identiek uit.
Hoe herken je het verschil van buiten?
Op het oog zijn wisselschakelaar en kruisschakelaar vaak niet te onderscheiden. Ze worden in hetzelfde inbouwframe verkocht en zien er identiek uit aan de voorkant. Het verschil zit aan de achterkant: een wisselschakelaar heeft drie klemmen, een kruisschakelaar heeft er vier. Op de schakelaar zelf staat soms een symbool of aanduiding. Kijk ook op de verpakking: daar staat altijd of het om een wissel- of kruisschakelaar gaat.
Wisselschakelaar of kruisschakelaar: een overzicht
| Kenmerk | Wisselschakelaar | Kruisschakelaar |
|---|---|---|
| Aantal klemmen | 3 | 4 |
| Positie in schakeling | Aan het begin en einde | Tussenin |
| Aantal schakelplekken | 2 | 3 of meer |
| Altijd nodig bij hotelschakeling? | Ja, minimaal 2 | Alleen bij 3+ punten |
Mag je ze door elkaar gebruiken?
Nee, dat werkt niet. Een kruisschakelaar werkt alleen correct op een plek tussen twee wisselschakelaars. Gebruik je hem op de eindpositie, dan functioneert de schakeling niet. Andersom geldt hetzelfde: een wisselschakelaar op een kruispositie geeft een verkeerde verbinding. Zorg dus altijd dat je het juiste type op de juiste plek plaatst.
Bij twijfel over de bedrading of de elektrische installatie is het verstandig om een erkend elektricien in te schakelen. Werken aan groepen in de meterkast is in Nederland voorbehouden aan gecertificeerde installateurs.
Kort samengevat: heb je twee schakelplekken nodig, dan gebruik je twee wisselschakelaars. Wil je een derde (of vierde) schakelplaats toevoegen, dan voeg je voor elk extra punt één kruisschakelaar toe tussen de twee wisselschakelaars. Zo bouw je een betrouwbare, uitbreidbare hotelschakeling op voor elke situatie in huis.
